Pre-Sale Support of Klanten Support of tussen 9.00 en 17.00 uur+31 (0)6 25283767

Erectiestoornis

Erectiestoornis

Een erectiestoornis of impotentie is een seksuele disfunctie die wordt gekenmerkt door het onvermogen om een erectie van de penis te ontwikkelen tijdens seksuele activiteit. De Latijnse term voor erectiestoornis luidt impotentia coeundi en beschrijft het onvermogen van de man om de penis in de vagina te voegen. Deze eenvoudige term is nu grotendeels vervangen door nauwkeurigere, al dan niet medische, term zoals de erectiestoornis (Erectile Dysfunction in het Engels). De studie naar erectiestoornissen binnen de geneeskunde valt onder het veld van andrologie, wat een vertakking van de urologie is. Uit onderzoek is gebleken dat ongeveer 40% van de mannen zo nu en dan lijdt of heeft geleden aan een vorm van erectiestoornissen. De groep mannen die lijdt aan permanente impotentie is aanzienlijk kleiner.

Een erectie van de penis is een hydraulisch effect van bloed dat de penis binnenkomt en hier wordt vastgehouden in de sponsachtige bloedlichamen. Een erectie komt vaak tot stand na seksuele opwinding, wanneer er signalen worden verzonden van de hersenen naar de zenuwen in de penis. Er zijn verschillende oorzaken voor een erectiestoornis, namelijk fysieke en psychologische oorzaken. Enkele organische of fysieke oorzaken zijn cardiovasculaire ziektes, diabetes, neurologische problemen (bijvoorbeeld na het chirurgisch verwijderen van de prostaat), hormonale tekortkomingen (hypogonadisme) en bijwerkingen van geneesmiddelen. Naast de lichamelijke oorzaken voor een erectiestoornis zijn er ook de psychologische oorzaken. Deze psychologische impotentie is niet te wijten aan fysieke onmogelijkheden, maar juist aan bepaalde gedachten of gevoelens waardoor een erectie onmogelijk wordt. Psychologische impotentie komt relatief weinig voor en kan makkelijk verholpen worden. Placebo’s zijn een uitstekende oplossing voor dergelijke psychische problemen. Wel kunnen erectiestoornissen ernstige psychische problemen tot gevolg hebben. Denk hierbij aan relatieproblemen, een minderwaardigheidscomplex of een negatief mannelijk zelfbeeld bij de man.

Er zijn enkele behandelingen om een erectiestoornis tegen te gaan. Naast het behandelen van de onderliggende oorzaken, zoals kalium deficiëntie of een Arseen besmetting door het drinken van vervuild drinkwater, zijn er ook behandelingen die de erectiestoornis zelf proberen te verhelpen. In eerste instantie werd er getest met de PDE5-remmer, een medicijn wat nu sildenafil of Viagra heet. Enkele andere behandelingen zijn het plaatste van prostaglandine tabletten in de urethra, een siliconen injectie in de penis, een penis prothese om de erectie na te bootsen, een penis pomp voor extra stimulans of een vasculaire reconstructieve chirurgische ingreep waarbij de bloedtoevoer wordt versimpeld en een erectie krijgen makkelijker wordt. Een dergelijke vasculaire ingreep wordt meestal gebruikt door hartchirurgen voor gecompliceerde hartziektes en –falen, maar blijkt ook een uitstekende oplossing te zijn erectiestoornissen.

Symptomen en oorzaken

Een erectiestoornis of een erectiele disfunctie wordt gekenmerkt door regelmatig of herhaaldelijk falen tot het verkrijgen en/of handhaven van een erectie. Maar ook juist het krijgen van een erectie kan duiden op een erectiestoornis. Wanneer er tijdens de het slapen een volledige erectie tot stand komt (nachtelijke penistumescentie), geeft dit aan dat de penis naar behoren werkt en dat wellicht psychische problemen het normaal functioneren van de penis in de weg staan. Tijdens de nachtrust zijn de geest en psychologische kwesties minder actief en aanwezig. Andere zaken die tot erectiele disfunctie kunnen leiden zijn diabetes. Diabetes kan zorgen voor neuropathie, een ziekte die zorgt voor de beschadiging van zenuwen die gevoel, beweging, orgaan functies of andere aspecten van de gezondheid kunnen beïnvloeden.

Oorzaken van een erectiestoornis lopen uiteen. Allereerst heb je de zenuwaandoeningen, zoals diabetes er een van is. Dan is er de caverneuze aandoeningen: de ziekte van Peyronie. Deze ziekte houdt in dat er een chronische ontsteking van het bindweefsel in de penis plaats vindt. Er wordt veel littekenweefsel gevormd en de dikke mantel van dit weefsel zorgt onder andere voor veel pijn, vermindering van de omvang van de penis, abnormale krommingen en erectiele dysfunctie. Dan zijn er nog de eerder besproken psychologische oorzaken zoals faalangst, stress en psychische stoornissen. Drugs en medicijnen kunnen een oorzaak zijn voor het niet goed functioneren van de penis. Denk aan antidepressiva ’s zoals de SSRI of verslavende middelen zoals sigaretten die veel nicotine bevatten. Het roken van sigaretten is een hoofdoorzaak van erectiestoornissen, waar roken zorgt voor vernauwing van de bloedvaten. Dit zorgt voor een verminderde toevoer van bloed naar de zwellichaampjes van de penis. Overige bekende oorzaken zijn chirurgische complicaties, nierfalen en het ouder worden van de man. Mannen van zestig hebben namelijk vier keer meer last van erectiestoornissen dan mannen die veertig zijn. Chirurgische complicaties kunnen voorkomen bij behandeling van prostaatkanker zoals prostaatectomie of de vernietiging van de prostaat door blootstelling aan bestraling. De prostaat zelf is echter niet noodzakelijk voor het verkrijgen van een erectie. Ziektes als multiple sclerosis zijn niet onderzocht in verband met erectiestoornissen, maar veroorzaken problemen met zowel bloedtoevoer als het normaal functioneren van het zenuwstelstel en zouden een oorzaak kunnen zijn voor erectieproblemen. Een laatste opmerkelijke oorzaak kan worden toegeschreven aan fietsen. Er zouden zowel neurologische als vasculaire problemen kunnen ontstaan als gevolg van compressie en het risico op erectiestoornissen wordt dus met fietsen verhoogd.

Pathofysiologie

Een erectie van de penis wordt bestuurd door twee verschillende mechanismen: de reflex erectie en de psychogene erectie. De reflex erectie is een fysieke reactie die wordt bereikt door het aanraken van de penis schacht aan te raken. De psychogene erectie wordt bereikt door seksuele, erotische of emotionele stimuli zoals opwindende gedachtes of het zien van seksueel getinte beelden. Seksuele of erotische gedachten maken gebruik van de perifere zenuwen en de lagere delen van het ruggenmerg, waar de emotionele stimuli gebruik maakt van het limbisch systeem van de hersenen. Voor beide handelingen is een intact zenuwstelsel vereist om een volledige erectie tot stand te laten komen. Zenuwziektes die ervoor zorgen dat het zenuwstelsel wordt aangetast kunnen om deze reden een oorzaak zijn voor erectiestoornissen. Stimulatie van de schacht van de penis leidt tot de afscheiding van stikstofoxide die de relaxatie van gladde spieren van de corpora cavernosa (de belangrijkste erectiele weefsels van de penis) en vervolgens de erectie veroorzaakt. Voor het ontwikkelen van een gezond en adequaat erectiel systeem zijn er stabiele testosteron niveaus nodig en een intacte hypofyse. Kijkend naar de normale werking van het erectiele systeem en een erectie is het logisch dat impotentie kan voortkomen uit het gebrek aan het hormoon testosteron, het falen van het zenuwstelsel, het tekort aan een adequate bloedtoevoer of het hebben van psychologische problemen. De beperking van bloedtoevoer naar de penis kan het gevolg zijn van een verminderde endotheel functie, coronaire hartziekten of het langdurig blootstellen aan helder licht.

Diagnose

Op dit moment bestaan er weinig waterdichte tests om erectiestoornissen te diagnosticeren. Soms worden er bloedtesten afgenomen om te kijken of onderliggende ziektes het probleem zijn. Enkele van deze ziektes zijn hypogonadisme, waarbij iemand een te lage spiegel van de geslachtshormonen heeft als gevolg van het falen of verminderd functioneren van de gonaden, of het hebben van een prolactinoom, wat een hormoonproducerend gezwel aan de hypofyse is dat het hormoon prolactine aanmaakt. Beide zorgen ervoor dat de hormoonspiegel niet stabiel kan zijn met als eventueel gevolg een erectiestoornis. Ook wordt er vaak gevraagd naar de leefgewoontes van een patiënt, omdat impotentie sterk gerelateerd is aan een ongezonde levensstijl of slechte lichamelijke gezondheid. Slechte eetgewoontes, roken, zwaarlijvigheid en onregelmatig slapen hebben allemaal een grote invloed op de gezondheid en werken cardiovasculaire ziekten zoals kransslagaderziekte en periferale vasculaire ziektes in de hand.

De meest gebruikte manier om te bepalen of het probleem van de erectiestoornis fysiologisch of psychologisch van aard is, is om te bepalen of de patiënt ooit eerder een erectie heeft gehad. Heeft de patiënt nog nooit een erectie gehad, dan is het voor de hand liggend dat het probleem fysiologisch van aard is. Mocht de patiënt zo nu en dan een erectie hebben gehad, hoewel dit zelden voorkomt, dan kan het probleem zowel psychologisch als fysiologisch van aard zijn. Er zijn vervolgens enkele methoden ontwikkeld om dergelijke problemen te diagnosticeren:

Duplex echografie

Er wordt hier gebruik gemaakt van duplex ultrageluid om tekenen van atherosclerose, veneuze lekkage, de bloedstroom en littekenvorming of kalk zwellichamen te evalueren. Op deze manier kan worden vastgesteld wat de oorzaak van het probleem is. Allereerst wordt er in de penis een goedje genaamd prostaglandine geïnjecteerd, een hormoonachtige stimulator, die zorgt voor een erectie. Vervolgens wordt er met behulp van ultrageluid gekeken naar de verwijding van de bloedvaten en wordt de bloeddruk van de penis gemeten.

Penis zenuwfunctie

De oorzaak van een erectiestoornis kan ook liggen aan het niet goed functioneren van het zenuwstelsel. De bulbocavernosus reflextest kan worden ingezet om te bepalen of de zenuwen in de penis voldoende werken, of dat hier het probleem ligt. Bij de bulbocavernosus reflextest pakt de arts de kop van de penis beet wat zorgt voor een reflex van de anus, mits het zenuwstelsel normaal functioneert. De arts meet vervolgens de tijd die tussen het drukken en samentrekken van de kringspier zit door te voelen met een vinger die in de anus is ingebracht.

Nachtelijke penistumescentie

Mannen hebben gemiddeld vijf tot zes erecties tijdens hun slaap, in het bijzonder tijdens het REM gedeelte van de slaap. Het uitblijven van erecties gedurende de nacht kan erop duiden dat er een probleem is met het zenuwstelsel of bloedtoevoer van de penis. Voor het meten van de nachtelijke erecties zijn er twee methodes. Deze methodes meten de veranderingen van de penis in stijfheid en omtrek tijdens de nachtelijke erectie en zijn de snapmeter en spanningsmeter. Het komt ook veelvuldig voor dat mannen geen nachtelijke erecties hebben, ondanks dat ze geen erectiestoornis hebben.

Penile biothesismotrie

Een test die met behulp van elektromagnetische trillingen de gevoeligheid en zenuwfuncties van de penis bepaalt. De arts kan vervolgens de gevoeligheid en zenuwfuncties van de eikel en de schacht van de penis evalueren en bepalen of het zenuwstelsel wel naar behoren werkt.

Dynamische infusie/Corpus cavernosometrie

Dit is een techniek waarbij een zoutoplossing met een bekende snelheid en druk in de penis wordt gepompt. Dit geeft een meting van de vasculaire druk in het corpus cavernosum tijdens een erectie. Met een vlindernaald wordt saline geïnjecteerd in de corpus cavernosum en vervolgens wordt gekeken naar de snelheid van de doorstroom die nodig is om een erectie te behouden. Wanneer deze daalt geeft dit aan dat er sprake is van lekkende aderen, die vervolgens zichtbaar kunnen worden gemaakt door röntgenstraling.

Magnetische resonantie angiografie

Deze test wordt gebruikt om gedetailleerde beelden van de bloedvaten te verkrijgen. Het lijkt erg op magnetische resonantie beeldvorming, maar magnetische resonantie angiografie maakt gebruik van magnetische velden en radiogolven om de beelden te maken. Door middel van een contrastmiddel die in de bloedbaan van de patiënte wordt gespoten, kunnen artsen vasculair weefsel onderscheiden van ander lichamelijk weefsel. Op deze manier kunnen artsen vaststellen of er problemen zijn met de aderen en de bloedtoevoer van de penis.

Behandeling

Er zijn meerdere soorten behandelingen mogelijk om erectiestoornissen tegen te gaan. De behandeling is vaak afhankelijk van de oorzaak van de stoornis.

Fosfodiësterasen type 5-remmers

PDE5-remmers zoals sildenafil (Viagra), vardenafil (Levitra) en tadalafil (Cialis) zijn medicijnen die oraal worden genomen. Het voornaamste effect van dit medicijn is dat het de bloedtoevoer naar de penis stimuleert, waardoor er meer bloed naar de penis stroomt. De cyclische nucleotide fosfodiësterasen vormen een groep enzymen die de cyclische nucleotiden adenosine monofosfaat en guanosine monofosfaat doden. Fosfodiësterasen bestaan in verschillende moleculaire vormen en zijn ongelijk verdeeld over het lichaam. Wat PDE5 voornamelijk doet is het doen toenemen van de hoeveelheid guanosine monofosfaat in de bloedtoevoer naar de penis, met als gevolg dat er meer bloed richting de penis gaat.

Plaatselijke medicatie

Voor het insmeren van de penis met een crème is Vitaros beschikbaar gesteld. Dit is een plaatselijke crème die ingesmeerd dient te worden op de penis. De crème combineert alprostadil met de permeatieverbeteraar DDAIP, wat ervoor zorgt dat de stof makkelijk de penis binnendringt en een erectie makkelijker te bewerkstelligen is.

Geïnjecteerde medicatie

Hierbij worden stoffen als papaverine, fentolamine of prostaglandine direct in de penis geïnjecteerd.

Penispomp

De penispomp heeft als doel zoveel mogelijk bloed richting de penis te pompen zodat een erectie mogelijk is. Door het vacuüm trekken komt er een negatieve druk in de penis en stroomt er bloed naartoe. Het apparaat dient net voordat geslachtsgemeenschap plaats vindt gebruikt te worden. Er zijn verschillende soorten pompen beschikbaar die door het FDA goedgekeurd zijn en waarvoor je een voorschrift van een arts nodig hebt. Als farmacologische methoden falen, kan een speciaal ontworpen externe vacuümpomp worden gebruikt om een erectie te bereiken. Deze pompen zijn niet hetzelfde als andere penispompen (vaak zonder compressiering geleverd) die vaak voor plezier doeleinden worden aangeschaft, niet voor behandeling van impotentie.

Chirurgie

Mochten alle bovenstaande behandelingen geen effect hebben gehad, dan kan de patiënt altijd nog beroep doen op een prothese die in de penis wordt geplaatst. Kunstmatige staven worden door een chirurg in de penis geplaatst die zo een erectie nabootsen.

Alternatieve medicatie

De FDA raadt alternatieve therapie sterk af. Therapie en behandelingen die niet door de FDA zijn goedgekeurd zijn medicijnen zoals ‘kruiden Viagra’ of ‘natuurlijke seksuele boosters’. Er zijn geen wetenschappelijke bewijzen of klinische proeven geweest naar de samenstelling en werking van deze producten. Consumenten worden dan ook gewaarschuwd dat elk van deze producten dat beweert zo goed te zijn als de bekende middelen zoals Viagra, vermeden dienen te worden en dat deze middelen zelfs vervuild en gevaarlijk kunnen zijn.

Geschiedenis

Lang geleden werd impotentie beschouwd als misdaad. Tijdens de late 16e en 17e eeuw was het hebben van een erectiestoornis strafbaar en was het juridisch verantwoord om een echtscheiding aan te vragen wanneer de man impotent was. Om te controleren of de man daadwerkelijk impotent was, werden er controles uitgevoerd door afgezanten van het hof. Deze praktijken werden obsceen verklaard in 1677, waarna impotentie ook niet meer strafbaar was.

In de jaren 1920 en 1930 kwam John R. Brinkley met een stortvloed aan medicijnen voor impotentie. Via zijn radioprogramma bood hij dure producten aan zoals geitenklier implantaties en het injecteren van mercurochroom in de penis. Dit allemaal om de mannelijkheid van de patiënt te herstellen. Dergelijke operaties werden in die tijd uitgevoerd door chirurg Sergo Voronoff.

De moderne behandeling door medicijnen maakte een grote stap in het jaar 1983 toen de Britse fysioloog Giles Brindley voor het publiek van de Urodynamics Society zomaar zijn broek liet zakken en daarmee een papaverine-gestimuleerde erectie toonde. Het medicijn dat Brindley in zijn penis liet injecteren was een niet-specifieke vasodilator, een alfablokker. Het effect dat dit medicijn had op de corporale gladde spier is nog altijd de basis voor de orale medicijnen zoals we die nu kennen.

Op dit moment wordt er naast orale medicatie ook gewerkt aan gentherapie om erectiestoornissen te verhelpen. Gentherapie zou het mogelijk moeten maken om voor weken of zelfs maanden lang de erecties van patiënten te ondersteunen. Bij deze gentherapie wordt de penis geïnjecteerd met een overgang gen, het calcium gevoelige kaliumkanaal. Maar naast gentherapie is er ook een natuurlijk gif gevonden die erecties veroorzaakt. Een Braziliaanse spinsoort bevat een toxine, genaamd Tx2-6, dat erecties veroorzaakt. Wetenschappers zijn bezig met experimenten om deze toxine te combineren met bestaande medicatie zoals Viagra om tot een nog effectievere behandelmethode te komen die wellicht een permanente uitkomst kan bieden.